OPEGELOST !!!!
het was de massakabel van de accu naar het blok; die was volledig door.
nieuw klemmetje erop en nu start hij direct.

nooit gedacht dat zo'n kabel zo veel miserie kon veroorzaken.
waarschijnlijk was de stroom door de twee masskabels achteraan te groot en veroorzaakte die een spanningsval waardoor de start motor onvoldoende snel ronddraaide en het signaal van de sensoren onvoldoende sterk was voor de ecu om te herkennen. dit verklaard misschien waarom het starten in koiude toestand heel slecht ging en iets beter bij een warme motor (olie is minder visceus waardoor de startmotor sneller ronddraaide => beter sensor signaal). het zelfde als ik er een bougie uithaalde (geen druk op een cilinder => sneller draaien  => beter sensor signaal)

Aan iedereen bedankt voor het meedenken